Dyskusja na temat kształtu polityki spójności Unii Europejskiej w latach 2007-2013 rozpoczęła się wraz z opublikowaniem w początku 2001 r. II Raportu Komisji Europejskiej nt. spójności społecznej i gospodarczej. Początkowo dyskusja ta miała charakter wymiany poglądów i stanowisk poszczególnych państw członkowskich UE podczas różnych spotkań. Bardziej wyrazistego charakteru debata nabrała z początkiem 2004 r., po opublikowaniu przez Komisję Europejską komunikatu w sprawie nowej perspektywy finansowej oraz III Raportu nt. spójności społecznej i gospodarczej, w którym przedstawiła założenia reformy polityki spójności. Na uwagę zasługuje fakt rozszerzenia dotychczasowych aspektów polityki – gospodarczego i społecznego – o wymiar terytorialny, który stanowi jej uzupełnienie i wzmocnienie, przyczyniając się do poprawy integracji terytorialnej w ramach UE.

Wstępne propozycje Komisji dotyczące reformy polityki strukturalnej, które były szeroko dyskutowane na III Forum poświęconego spójności w maju 2004 r., znalazły swoje odzwierciedlenie w projektach pięciu rozporządzeń dotyczących zasad funkcjonowania funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności w latach 2007-2013, opublikowanych przez Komisję Europejską w połowie lipca 2004 r.

Pakiet legislacyjny składał się z następujących dokumentów:

• projekt rozporządzenia Rady wprowadzającego ogólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego i Funduszu Spójności
• projekt rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego - projekt rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Funduszu Społecznego - projekt rozporządzenia Rady ustanawiającego Fundusz Spójności
• projekt rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Europejskie Ugrupowanie Współpracy Transgranicznej (EUWT).

Na uwagę zasługuje ostatni z dokumentów, który ustanawia nowy instrument współpracy terytorialnej, mający na celu ułatwienie współpracy w wymiarze transgranicznym, transnarodowym i międzyregionalnym, państwom członkowskim, władzom regionalnym i lokalnym oraz podmiotom prawa publicznego.

Do podstawowych założeń zaproponowanej reformy polityki spójności na lata 2007-2013 należy zaliczyć:

1. utrzymanie dotychczasowej wagi i budżetu polityki spójności (utrzymanie ukierunkowania polityki na wszystkie państwa członkowskie oraz utrzymanie budżetu polityki na wysokim poziomie, ponad 1/3 budżetu UE)

2. koncentrację działań na trzech nowych celach:

• Cel Konwergencja, wspierający wzrost i tworzenie nowych miejsc pracy w regionach najbiedniejszych (o PKB na głowę mieszkańca poniżej 75% średniej dla UE oraz w regionach tzw. efektu statystycznego). Na cel Konwergencja przeznaczone zostanie ponad 81% całości środków na politykę spójności
• Cel Konkurencyjność regionalna i zatrudnienie, wspierający zmiany strukturalne w regionach nie kwalifikujących się do celu Konwergencja oraz zmiany na rynku pracy. Środki przeznaczone na cel Konkurencyjność regionalna i zatrudnienie wyniosą blisko 16% całości środków polityki spójności
• Cel Europejska współpraca terytorialna (kontynuacja Inicjatywy Wspólnotowej INTERREG), wspierający terytorialną konkurencyjność oraz promujący harmonijny i zrównoważony rozwój terytorium UE w ramach trzech komponentów: transgranicznego, transnarodowego oraz międzyregionalnego. Na cel Europejska współpraca terytorialna przeznaczono ok. 2,5% środków polityki spójności. Beneficjentami będą także zewnętrzne regiony graniczne UE

3. ograniczenie liczby funduszy strukturalnych do dwóch, tj. Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) i Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS). Nadal funkcjonuje także nie będący funduszem strukturalnym Fundusz Spójności. Z polityki spójności wyłączono fundusze wspierające rolnictwo oraz rybołówstwo i przeniesiono je odpowiednio do Wspólnej Polityki Rolnej oraz Wspólnej Polityki Rybackiej, natomiast Fundusz Spójności został włączony do głównego nurtu programowania i będzie podlegał podobnym zasadom jak fundusze strukturalne

4. rezygnację z Inicjatyw Wspólnotowych (EQUAL, INTERREG, LEADER, URBAN) i włączenie ich specyficznych dziedzin wsparcia do trzech nowych celów

5. uproszczenie systemu wdrażania poprzez nowe dokumenty programowe, rezygnację z uzupełnień programów operacyjnych, jednofunduszowe programowanie, zarządzanie oraz alokowanie środków na poziomie priorytetów a nie działań, bardziej elastyczne reguły kwalifikowalności kosztów

6. zachowanie podstawowych zasad: wieloletniego programowania, dodatkowości, partnerstwa, współfinansowania i ewaluacji.

Istotnym elementem reformy polityki spójności w nowym okresie programowania jest jej bezpośrednie powiązanie z założeniami odnowionej Strategii Lizbońskiej, tj. podporządkowanie jej celów wymogowi zwiększenia konkurencyjności poprzez zapewnienie wysokiego tempa wzrostu gospodarczego oraz tworzenie miejsc pracy. W latach 2007-2013 polityka spójności ma być filarem realizacji odnowionej Strategii Lizbońskiej. W tym celu państwa członkowskie zostały zobowiązane do przeznaczenia na realizację działań bezpośrednio przyczyniających się do osiągania celów Strategii odpowiednio 60% całości środków polityki spójności w ramach celu Konwergencja oraz 75% - w ramach celu Konkurencyjność regionalna i zatrudnienie (tzw.

Przeczytaj 4. raport na temat spójnosci regionalnej i gospodarczej (pl):

W 8 minut zobaczysz, na czym dziś polega polityka spójności UE (ang):